محمد مهدى ملايرى
146
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
تجمل جشن عروسى او به اندازهاى چشمگير و خيرهكننده بود كه در كتب تاريخ و ادب عربى با اوصافى مبالغهآميز ياد شده و نوشتهاند كه در هيچ عصر و دورهاى در تاريخ نظير آن جشنها ديده نشده است . حسن در وزارت مأمون همچنان باقى بود تا بيمار گرديد و از وزارت كناره گرفت . بيمارى وى بهسبب رنج و اندوهى بود كه از قتل برادرش فضل بر وى عارض گشته بود . چنان كه نوشتهاند وى در سال 203 از وزارت كناره گرفته است و به روايت طبرى در سال 235 درگذشت . « 1 » حسن در عصر مأمون هنوز نو اسلام بود . ابن خلكان در شرح حال برادرش فضل ، درباره حسن نوشته است كه وى در سال 190 هجرى به دست مأمون اسلام آورد ، و بعضى گفتهاند كه پدرش سهل به دست مهدى اسلام آورده بود ، و بههرحال اسلام اين خاندان و انتقال ايشان از ديانت زردشتى قديم خود به دين جديد از حدود نيمه دوم قرن دوم هجرى تجاوز نمىكند . ابن نديم كتابى از ترجمههاى او را ذكر نكرده ولى از اينكه او را در رديف مترجمين كتب نجومى قرار داده چنين برمىآيد كه وى نيز مانند برادرش فضل از منجمان و از آشنايان به علم احكام نجوم بوده است . فضل برادر وى از منجمان بسيار معروف بوده بلكه به گفتهء ابن خلكان ، وى ماهرترين منجمين عصر خود در علم احكام نجوم بوده ، و در احكام خود بيش از همه صائب بوده است . و هم او بود كه باعث گرديد تا مأمون به علم نجوم و عمل به احكام نجوم راغب گرديد . « 2 » گفتيم كه از حسن پسر سهل ترجمهاى در علم نجوم به ما نرسيده ولى از اين شخص ترجمه كتاب ديگرى از زبان فارسى در دست است كه بهوسيلهء
--> ( 1 ) . طبرى ، قسمت سوم ، ص 1406 . ( 2 ) . وفيات الاعيان چاپ مصر ، 1948 ، ج 3 ، ص 209 . و در كتاب مشاكلة الناس لزمانهم دربارهء مأمون چنين آمده : « در آغاز خلافت وى فضل در وى نفوذ فراوان داشت و در عمل به نجوم و نظر در آن رغبت نشان مىداد ، و در اين كار از نظريه پادشاهان ايران پيروى مىنمود ، و به قرائت كتب قديم ميل فراوان داشت . » چاپ دار الكتاب الجديد ، بيروت 1963 ، ص 28 - 27 .